رربورن كلاوس ميشائيل ( مترجم : كيكاوس جهاندارى )
105
نظام ايالات در دوره صفويه ( فارسى )
حاكم و اغلب نمايندگان وى « وكلا » يادآورى و گوشزد مىشود كه به استحكام مبانى شريعت كمك كنند « 423 » . ظاهرا در عمل بسيار پيش آمده است كه حاكمى حتى با وجود برخوردها و مقاومتهاى موجود به اجراى حكم محكمهء شرع مساعدت كرده باشد . آنچه خلدبرين ذيل وقايع سال 1050 ( - 1 - 1640 م ) دربارهء محاكمهاى كه در محكمهء شيخ - الاسلام ايروان برگزار گرديده ذكر مىكند حاوى نكات دقيقى است . حكم محكمه يكى از طرفين دعوا يعنى « حاكم ايل بيات » را خوش نيامد ، ولى ظاهرا ناگزير شد در اثر فشار بيگلربيگى چخورسعد بدان تن در دهد . اما پس از مرگ بيگلربيگى حاكم دستور داد تا يكى از ملازمانش شيخ الاسلام را بكشد . البته اين واقعه به گوش شاه رسيد و وى مقرر داشت كه بيگلربيگى جديد اين قتل را مورد تعقيب قرار دهد « 424 » . در برخى از اوضاع و احوال حاكم شخصا به وكالت از طرف شريعت دست بهكار مىشد و وظيفهء خود مىدانست كه اعمال خلاف شرع را مورد تعقيب قرار دهد . گاه - به گاه بر اثر جلوس پادشاهى به تخت سلطنت « ياتوبه » پادشاهى فرمانهايى صادر مىشد كه بر طبق آن مىبايست به كمك قواى دولتى و قهرى به تحكيم و تنفيذ قوانين شرعى بپردازند . از شاه طهماسب اول اطلاع داريم كه دو بار توبه كرد . در سال 939 ( - 1533 م . ) به اين مناسبت دستور داد تا تمام ميخانهها را ببندند و قس عليهذا « 425 » . در سال 963 ( - 1556 م . ) نذر كرد كه از آن پس هرگز به عملى خلاف شرع
--> ( 423 ) - « امداد شرعى » ، چنين است در پاپازيان ، جلد دوم ، سندهاى نمرهء 3 ( 1013 يا 1014 - 1605 يا 1604 م . ) ، نمرهء 15 ( 1029 - 1620 م . ) ، نمرهء 21 ( 1043 - 1634 م . ) ، نمرهء 25 ( 1053 - 1644 م . ) ( 424 ) - مطابق خلدبرين ، ص 246 . ( 425 ) - رجوع شود به احسن التواريخ ، ص 246 ؛ شرفنامه ، ص 181 ؛ تاريخ عالمآراى عباسى ، -